از طرد تا ستایش؛ داستان ۲۱ ساله مسی با آرژانتین

به گزارش میدان، لیونل مسی پس از ۲۱ سال حضور در تیم ملی آرژانتین، دوران ملی خود را با یک گل، دو پاس گل و پیروزی ۳ بر صفر برابر بنین به پایان رساند؛ پایانی باشکوه برای مسیری که از تردید و انتقاد آغاز شد و با قهرمانی جام جهانی و تبدیل شدن به یکی از محبوب‌ترین چهره‌های تاریخ فوتبال این کشور به اوج رسید.

هدیه‌ای که آرژانتین دیر پذیرفت

اگر ۱۹۶ کشور جهان در ۱۸ سالگی بازیکنی مانند لیونل مسی را در اختیار داشتند، احتمالاً از همان ابتدا او را بدون قیدوشرط می‌پذیرفتند و به استعدادش افتخار می‌کردند؛ اما داستان این ستاره در آرژانتین متفاوت بود. کشوری که فوتبال در فرهنگ عمومی آن جایگاهی ویژه دارد، سال‌ها درباره توانایی‌ها و جایگاه مسی تردید داشت. بخشی از هواداران او را با دیه‌گو مارادونا مقایسه می‌کردند، به عملکردش در تیم ملی اعتراض داشتند و حتی در مقاطعی با سوت‌های اعتراضی از او استقبال می‌کردند.

آرژانتین که به داشتن اسطوره‌هایی مانند آلفردو دی‌استفانو و مارادونا افتخار می‌کرد، برای پذیرفتن مسی به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین بازیکنان تاریخ فوتبال خود به زمان زیادی نیاز داشت. بااین‌حال، این رابطه به‌تدریج تغییر کرد؛ به‌ویژه پس از موفقیت‌های بزرگ مسی و قهرمانی در جام جهانی ۲۰۲۲ که جایگاه او را در تاریخ فوتبال کشورش تثبیت کرد.

داستان مسی و آرژانتین تنها روایت یک بازیکن پرافتخار نیست؛ بلکه حکایت ستاره‌ای است که در کنار رقابت با بهترین مدافعان جهان، باید با انتظارات سنگین هواداران، فشار رسانه‌ها و مقایسه‌های مداوم با اسطوره‌ای چون مارادونا نیز کنار می‌آمد.

از روزاریو تا بارسلونا؛ آغاز مسیری متفاوت

مسی در ۱۳ سالگی شهر روزاریو، زادگاهش و محل سپری کردن سال‌های نخست زندگی‌اش، را ترک کرد تا فرصت حضور در بارسلونا را به دست آورد. او در سپتامبر ۲۰۰۰ راهی اسپانیا شد؛ درحالی‌که هیچ تضمینی برای موفقیتش وجود نداشت. این بازیکن نوجوان باید با توانایی‌های فنی، پشتکار و تلاش مستمر، مربیان و مدیران باشگاه را متقاعد می‌کرد. در این مسیر، خورخه، پدر مسی، نقشی مهم در حمایت و همراهی با او داشت.

مسی در سال‌های بعد به‌سرعت پیشرفت کرد و استعدادش توجه چهره‌های سرشناس فوتبال اروپا را به خود جلب کرد. در اوت ۲۰۰۵، فابیو کاپلو، سرمربی وقت یوونتوس، پس از مشاهده عملکرد مسی ۱۸ ساله در دیداری پیش‌فصل مقابل بارسلونا، به فرانک رایکارد، سرمربی وقت این تیم، پیشنهاد جذب این بازیکن جوان را داد.

کاپلو سال‌ها بعد در گفت‌وگو با روزنامه ورزشی «اوله» آرژانتین به یاد آورد که از همان زمان متوجه شده بود مسی بازیکنی خارق‌العاده است. بااین‌حال، رایکارد اعلام کرد که انتقال امکان‌پذیر نیست؛ چراکه بارسلونا نیز به‌خوبی از ارزش و توانایی‌های این بازیکن آگاه بود.

در همان سال‌ها، نگاه به مسی در آرژانتین یکدست نبود. گروهی از هواداران استعداد او را تحسین می‌کردند، اما برخی دیگر معتقد بودند که او هنوز فاصله زیادی با مارادونا دارد. حتی این دیدگاه مطرح می‌شد که مسی در صورت حضور در کوپا لیبرتادورس، رقابت باشگاهی مهم آمریکای جنوبی، در برابر مدافعان فیزیکی و سرسخت این مسابقات با مشکل مواجه خواهد شد. منتقدان همچنین اعتقاد داشتند که شرایط بازی در لیگ قهرمانان اروپا برای او آسان‌تر است.

دو مسی در دو جهان متفاوت

مسی برای سال‌ها در دو فضای کاملاً متفاوت زندگی کرد؛ در اروپا ستاره‌ای مورد تحسین بود و در آرژانتین، علاوه بر تمجید، با انتقاد و فشار مواجه می‌شد. یکی از دلایل این وضعیت، بازی نکردن او در هیچ باشگاه آرژانتینی بود. مسی در دوران نوجوانی کشورش را ترک کرد و فرصت شکل دادن به رابطه‌ای معمول با هواداران باشگاه‌های داخلی را نداشت؛ رابطه‌ای که برای بسیاری از اسطوره‌های فوتبال آرژانتین بخشی از مسیر تبدیل شدن به قهرمان ملی بود.

این تفاوت باعث شد مسی برای مدتی طولانی با تصویری متفاوت از خود در ذهن هواداران کشورش و علاقه‌مندان فوتبال در سایر نقاط جهان روبه‌رو باشد. درحالی‌که بسیاری از کارشناسان بین‌المللی او را در زمره بهترین بازیکنان تاریخ قرار می‌دادند، بخشی از افکار عمومی آرژانتین همچنان عملکرد او را با دوران درخشان مارادونا مقایسه می‌کرد.

جوزپ ماریا مینگیا، مدیر برنامه باسابقه فوتبال که در انتقال مارادونا و مسی به بارسلونا نقش مهمی داشت، سال‌ها پیش با اشاره به ریشه‌های این بازیکن گفته بود که مسی همچنان با گویش شهر روزاریو صحبت می‌کند و هویت زادگاهش را با خود به بارسلونا برده است؛ گویی به‌جای زندگی در کنار دریای مدیترانه، همچنان در حاشیه رود پارانا زندگی می‌کند.

این توصیف پاسخی به این تصور بود که دور شدن مسی از آرژانتین، او را از هویت و ریشه‌هایش جدا کرده است. مسی اگرچه دوران حرفه‌ای خود را عمدتاً در فوتبال اروپا سپری کرد، اما همواره پیوند خود با زادگاه و تیم ملی کشورش را حفظ کرد.

کم‌حرفی مسی و مقایسه همیشگی با مارادونا

شخصیت آرام و کم‌حرف مسی یکی دیگر از عوامل تفاوت نگاه‌ها به او و مارادونا بود. هواداران بارسلونا از بازیکنی استقبال می‌کردند که کمتر سخن می‌گفت، جملات کوتاه به کار می‌برد و از حاشیه‌های جنجالی فاصله می‌گرفت. اما برای بخشی از آرژانتینی‌ها که مارادونا را معیار سنجش اسطوره‌های فوتبال می‌دانستند، این ویژگی غیرمعمول به نظر می‌رسید.

مارادونا شخصیتی پرحاشیه و اظهارنظرکننده داشت و درباره موضوعات مختلف، از فوتبال تا مسائل اجتماعی، به‌صراحت صحبت می‌کرد. در مقابل، مسی ترجیح می‌داد توانایی‌هایش را در زمین نشان دهد و کمتر وارد بحث‌های خارج از فوتبال شود. همین تفاوت شخصیتی باعث شد برخی از هم‌وطنانش به‌اشتباه او را فردی سرد یا دور از دسترس تصور کنند.

آریل سنوسیاین، کارشناس شناخته‌شده فوتبال در تلویزیون آرژانتین، در گفت‌وگو با نشریه «اتلتیک» معتقد بود که تفاوت شخصیت مسی با اسطوره‌های پیشین به او آسیب زده است. به گفته سنوسیاین، آرژانتینی‌هایی که در ابتدا نمی‌توانستند مسی را درک کنند، به‌تدریج پذیرفتند که هر نابغه‌ای شخصیت خاص خودش را دارد.

سنوسیاین همچنین تأکید کرد که بخشی از مردم آرژانتین به‌اشتباه مسی را فردی سرد و دور از جامعه می‌دانستند؛ درحالی‌که این بازیکن، با وجود ترک کشورش در دوران پیش از نوجوانی، تلاش کرده بود هویت آرژانتینی خود را حفظ کند.

رسانه‌ها و سال‌های ناکامی تیم ملی

مارسلو گانتمن، روزنامه‌نگار متخصص اقتصاد و فناوری ورزش که عملکرد مسی را در تمام دوره‌های جام جهانی از نزدیک دنبال کرده است، معتقد بود رسانه‌ها نیز در شکل‌گیری نگاه منفی بخشی از جامعه آرژانتین نقش داشتند.

به گفته گانتمن، مسی تا حدی به نماد سرخوردگی از تیم ملی تبدیل شده بود؛ تیمی که پس از قهرمانی در کوپا آمریکا ۱۹۹۳، تا سال ۲۰۲۱ در این رقابت‌ها یا جام جهانی به عنوان قهرمانی بزرگسالان دست پیدا نکرد. در آن دوره، برخی روزنامه‌نگاران از مسی انتقاد می‌کردند که چرا در تیم ملی به‌اندازه بازی‌هایش برای بارسلونا درخشان نیست؛ بدون آنکه تفاوت ساختار دو تیم، شیوه بازی بارسلونا و شرایطی را که این باشگاه برای درخشش او فراهم کرده بود، به‌اندازه کافی در نظر بگیرند.

گانتمن معتقد بود در دوره‌ای که شبکه‌های اجتماعی هنوز نفوذ امروزی را نداشتند، رسانه‌ها خود را نماینده احساسات هواداران معرفی می‌کردند و از همین جایگاه درباره عملکرد بازیکنان قضاوت می‌کردند. این رویکرد به تقویت انتقادها از مسی کمک کرد و فشار بیشتری بر او گذاشت.

مقایسه فنی مسی و مارادونا نیز در این میان اهمیت داشت. مارادونا فوتبالی پرشور و سرشار از درگیری و هیجان را به نمایش می‌گذاشت؛ سبکی که با تصویر ذهنی بسیاری از آرژانتینی‌ها از قهرمان ملی سازگار بود. در مقابل، بازی مسی به دلیل تسلط فنی و سهولت ظاهری اجرای حرکات، برای برخی هواداران بیش از اندازه سرد و بی‌هیجان به نظر می‌رسید.

عده‌ای تصور می‌کردند در فوتبال مسی خبری از رنج و تلاش آشکار نیست؛ درحالی‌که پشت این نمایش ظاهراً آسان، ساعت‌ها تمرین گروهی و انفرادی و تلاش مستمر برای رسیدن به بالاترین سطح قرار داشت.

از سوت‌های اعتراضی تا شکست‌های تلخ

نارضایتی بخشی از هواداران آرژانتین از مسی پس از حذف این تیم در مرحله یک‌چهارم نهایی کوپا آمریکای ۲۰۱۱ به اوج رسید. این رقابت‌ها به میزبانی آرژانتین برگزار می‌شد و هواداران شهر سانتافه، واقع در استان زادگاه مسی، او را با سوت‌های اعتراضی بدرقه کردند. این تجربه برای مسی تلخ بود؛ زیرا تا آن زمان، چنین برخوردی را عمدتاً هنگام حضور با پیراهن بارسلونا در ورزشگاه سانتیاگو برنابئو، زمین خانگی رئال مادرید، تجربه کرده بود.

مسی در سال‌های بعد نیز با ناکامی‌های مهمی در تیم ملی روبه‌رو شد. شکست در فینال جام جهانی ۲۰۱۴ مقابل آلمان و دو شکست پیاپی در فینال‌های کوپا آمریکا در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ برابر شیلی، از دشوارترین مقاطع دوران ملی او بودند.

رابطه مسی و افکار عمومی آرژانتین در این سال‌ها به چرخه‌ای پیچیده تبدیل شده بود. از یک سو، فشار انتظارات و انتقادهای هواداران می‌توانست بر وضعیت روانی بازیکن تأثیر بگذارد؛ از سوی دیگر، برخی منتقدان چهره ناامید مسی در مسابقات و آنچه کمبود روحیه جنگندگی او می‌پنداشتند، دلیلی برای تردید در توانایی‌اش برای رهبری تیم ملی تلقی می‌کردند.

در جام جهانی ۲۰۰۶ آلمان، خوزه پکرمن، سرمربی آرژانتین، در مرحله یک‌چهارم نهایی برابر آلمان از مسی استفاده نکرد و او روی نیمکت باقی ماند. چهار سال بعد نیز در جام جهانی ۲۰۱۰ آفریقای جنوبی، تیم آرژانتین با هدایت مارادونا در مرحله یک‌چهارم نهایی برابر آلمان شکست خورد و حذف شد. این ناکامی‌ها به بحث درباره نقش مسی، مسئولیت مربیان و فشارهای واردشده بر نسل او دامن زد.

بااین‌حال، مسی به مسیر خود ادامه داد و همچنان تلاش کرد با عملکردش در زمین به منتقدان پاسخ دهد. او در تمام این سال‌ها، از شکست‌های تلخ تا فینال‌های ازدست‌رفته، در جست‌وجوی افتخاری بود که می‌توانست جایگاهش را در تاریخ فوتبال کشورش تثبیت کند.

قهرمانی جام جهانی؛ نقطه عطف رابطه مسی و آرژانتین

قهرمانی آرژانتین در جام جهانی ۲۰۲۲ نقطه عطفی در رابطه مسی با مردم کشورش بود؛ هرچند این تحول را نمی‌توان تنها به یک تورنمنت محدود کرد. سال‌ها حضور در تیم ملی، تحمل انتقادها، شکست در فینال‌های بزرگ و تلاش برای رسیدن به افتخاری که مدت‌ها از او دور مانده بود، زمینه این تغییر را فراهم کرده بود.

مسی در قطر سرانجام جام جهانی را بالای سر برد و به مهم‌ترین هدف دوران ملی خود رسید. او در این رقابت‌ها هفت گل به ثمر رساند و سه پاس گل ثبت کرد و در پایان نیز توپ طلای جام جهانی را به‌عنوان بهترین بازیکن مسابقات دریافت کرد.

این قهرمانی، علاوه بر تثبیت جایگاه ورزشی او، بخش بزرگی از تردیدهای گذشته را از میان برد. بازیکنی که زمانی با مارادونا مقایسه می‌شد و به دلیل تفاوت‌های شخصیتی و فوتبالی مورد انتقاد قرار می‌گرفت، اکنون خود به یکی از مهم‌ترین نمادهای تاریخ ورزش آرژانتین تبدیل شده بود.

قهرمانی در کوپا آمریکا ۲۰۲۱، نخستین عنوان قهرمانی بزرگسالان مسی با تیم ملی، نیز در این مسیر اهمیت داشت. آرژانتین در سال ۲۰۲۴ بار دیگر قهرمان کوپا آمریکا شد تا مسی با دو قهرمانی پیاپی در این رقابت‌ها و فتح جام جهانی، مجموعه‌ای از مهم‌ترین افتخارات فوتبال ملی را به کارنامه خود اضافه کند.

آخرین تانگو؛ خداحافظی در مونومنتال

فدراسیون فوتبال آرژانتین برای آخرین حضور مسی در تیم ملی، دیداری دوستانه برابر بنین را به مراسمی ملی برای خداحافظی با این ستاره تبدیل کرد؛ مراسمی که با عنوان «آخرین تانگو» معرفی شد. این مسابقه سه‌شنبه، ۶ اکتبر ۲۰۲۶، در ورزشگاه مونومنتال بوئنوس‌آیرس برگزار شد و بیش از ۸۵ هزار تماشاگر برای بدرقه کاپیتان آرژانتین در ورزشگاه حضور یافتند.

بلیت‌های مسابقه در حدود ۹۰ دقیقه به فروش رفتند. گزارش‌ها همچنین از عرضه مجدد برخی بلیت‌ها با قیمت‌هایی بیش از ۲۵۰۰ دلار حکایت داشتند؛ رقمی که نشان می‌داد این دیدار برای هواداران، فراتر از یک مسابقه دوستانه بود.

پیش از آغاز بازی، پیراهن بزرگی از تیم ملی آرژانتین با شماره ۱۰ و عبارت «Gracias» به معنای «متشکریم» در زمین به نمایش درآمد. مسی نیز همراه سه فرزندش وارد زمین شد و از سوی خانواده و هواداران مورد استقبال قرار گرفت.

در دقیقه ۱۰، مسابقه برای لحظاتی متوقف شد تا بازیکنان و هواداران به مسی ادای احترام کنند. این توقف نمادین فرصتی بود تا حاضران در ورزشگاه، بازیکنی را تشویق کنند که بیش از دو دهه از دوران حرفه‌ای خود را با پیراهن تیم ملی سپری کرده بود.

مسی در این مسابقه نشان داد که مراسم خداحافظی قرار نیست تنها به یک نمایش احساسی محدود بماند. او در پیروزی ۳ بر صفر آرژانتین برابر بنین، در هر سه گل تیمش نقش مستقیم داشت.

نیکولاس اوتامندی در دقیقه ۴۸، پس از ارسال کرنر مسی، گل نخست را با ضربه سر به ثمر رساند. در دقیقه ۶۱، نیکو پاز با پاس مسی و ضربه‌ای دقیق با پای چپ اختلاف را افزایش داد. مسی نیز در دقیقه ۷۱ از روی نقطه پنالتی گل سوم را وارد دروازه بنین کرد تا آخرین حضورش در تیم ملی با یک نمایش درخشان همراه شود.

به این ترتیب، کاپیتان آرژانتین دوران ملی خود را با ۲۰۸ بازی، ۱۲۶ گل و ۷۰ پاس گل به پایان رساند. او در کنار قهرمانی جام جهانی ۲۰۲۲، دو قهرمانی کوپا آمریکا در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۴ و قهرمانی فینالیسیما در سال ۲۰۲۲ را نیز در کارنامه خود ثبت کرد.

اسکالونی؛ ادامه مسیر بدون اسطوره

لیونل اسکالونی، سرمربی آرژانتین، در واکنش به پایان دوران حضور مسی در تیم ملی، بر دشواری جایگزینی تأثیر و شخصیت او تأکید کرد.

اسکالونی گفت: «می‌توانیم با بازیکنان جدیدی که در حال ظهور هستند، تیمی قدرتمند بسازیم، اما من در تمام زندگی‌ام چنین هاله و حضوری را در هیچ‌کس دیگری ندیده‌ام. آن حضوری که او ایجاد می‌کند، دیگر وجود نخواهد داشت. به دنبال راه‌های تازه‌ای برای ادامه مسیر خواهیم بود، اما آن احساس دیگر تکرار نمی‌شود. تجربه مربیگری او برای من فوق‌العاده بود. حالا باید بدون مسی ادامه دهیم.»

این سخنان نشان می‌دهد که چالش آرژانتین تنها پیدا کردن بازیکنی برای پر کردن جای خالی مسی در ترکیب نیست. او طی دو دهه به بخش مهمی از هویت فوتبالی تیم ملی تبدیل شد؛ بازیکنی که حضورش در زمین، انتظارات هواداران و حتی نگاه عمومی به تیم ملی را تحت تأثیر قرار می‌داد.

آرژانتین اکنون باید نسل تازه‌ای از بازیکنان را برای ادامه مسیر آماده کند؛ نسلی که پس از قهرمانی‌های بزرگ سال‌های اخیر، با انتظارات متفاوتی روبه‌رو خواهد شد. مسی نیز در سخنان خداحافظی خود تأکید کرد که از این پس در کنار هواداران خواهد بود و از تیم ملی و بازیکنانی که پس از او می‌آیند حمایت خواهد کرد.

میراث مسی؛ فراتر از آمار و جام‌ها

مسی در سخنان پایانی خود گفت پوشیدن پیراهن آرژانتین در طول دو دهه مایه افتخار بزرگی برای او بوده و بازی کردن برای کشورش را زیباترین اتفاق ممکن دانست. او همچنین تأکید کرد که حتی در دشوارترین روزها هرگز از جنگیدن و تلاش برای تیم ملی دست نکشیده است.

ستاره آرژانتینی خطاب به هواداران گفت: «دلم برای همه شما تنگ خواهد شد. از این پس در کنار شما خواهم بود و از تیم ملی و بازیکنانی که پس از ما می‌آیند حمایت خواهم کرد. وقتی متحد باشیم، از هر کسی قدرتمندتریم و می‌توانیم بر هر چیزی غلبه کنیم.»

او در پایان، در میان فریادهای «مسی، مسی»، گفت: «به آرژانتینی بودنم افتخار می‌کنم و خوشحالم که توانستم این رؤیا را در کنار همه شما محقق کنم.»

روی پیراهن طلایی شماره ۱۰ مسی، نماد شاخ‌های بز نیز به چشم می‌خورد؛ اشاره‌ای به عبارت انگلیسی GOAT که مخفف «بزرگ‌ترین بازیکن تاریخ» است و در سال‌های گذشته به یکی از محورهای بحث درباره جایگاه او در فوتبال تبدیل شده بود.

مسی برای اثبات جایگاه خود دیگر به جام جهانی دیگری نیاز نداشت. او در آخرین حضورش با پیراهن آرژانتین، مقابل هوادارانی ایستاد که شاهد تبدیل شدن او از نوجوانی مستعد به قهرمانی ملی بودند. این بار، برخلاف سال‌هایی که تردید و انتقاد بر رابطه او با بخشی از جامعه سایه انداخته بود، ورزشگاه مونومنتال یک‌صدا او را تشویق می‌کرد.

داستان مسی با آرژانتین، روایت پذیرش دیرهنگام یک استعداد بزرگ است؛ مسیری که در آن ستایش، تردید، شکست، انتقاد و سرانجام افتخار در کنار یکدیگر قرار گرفتند. آرژانتین سال‌ها از مسی انتظار داشت به سطح اسطوره‌های پیشین برسد، اما در نهایت پذیرفت که او برای تبدیل شدن به یک اسطوره، نیازی به شبیه بودن به هیچ‌کس ندارد.

میراث مسی تنها در تعداد گل‌ها، بازی‌های ملی و جام‌های قهرمانی خلاصه نمی‌شود؛ اهمیت دوران او در این است که توانست پس از سال‌ها فشار و ناکامی، رؤیای دیرینه خود و میلیون‌ها هوادار آرژانتینی را محقق کند و جایگاهی ماندگار در تاریخ فوتبال کشورش به دست آورد.

محمدرضا امیریان/ خبرنگار